Wie een paar jaar geleden een duurzaam beleggingsfonds koos, kon er redelijk zeker van zijn dat defensiebedrijven er niet in zaten. Wapenproducenten werden op een hoop gegooid met tabaksfabrikanten en gokbedrijven: buiten de deur, punt. Dat beeld is aan het kantelen — en het tempo waarmee dat gaat, verrast zelfs doorgewinterde beleggers.
Hoe ESG en defensie ooit ver uit elkaar stonden
ESG staat voor Environmental, Social en Governance, de drie pijlers waar duurzame fondsen hun keuzes op baseren. Onder de S van Social viel vanzelfsprekend ook: geen betrokkenheid bij wapens of geweld. Dat leidde decennialang tot brede uitsluitingen van alles wat ook maar op afstand met defensie te maken had.
Fondsen met een Artikel 8-classificatie onder de Europese SFDR-regelgeving, de officiële aanduiding voor fondsen die duurzame kenmerken bevorderen, hanteerden uitsluitingscriteria waarbij bedrijven die meer dan 5 tot 10 procent van hun omzet aan defensie koppelden, automatisch buiten de boot vielen. Het gevolg: grote namen als Rheinmetall, BAE Systems en Leonardo waren voor ESG-beleggers simpelweg onzichtbaar.
Wat er veranderde na 2022
De Russische inval in Oekraïne zette een discussie op gang die al sluimerde. Als collectieve veiligheid een voorwaarde is voor een stabiele samenleving, en daarmee voor alles wat ESG probeert te beschermen, is het dan nog logisch om defensie categorisch uit te sluiten?
Die vraag stelde zich steeds meer beleggingsprofessionals. De redenering: NAVO-defensie beschermt democratieën, rechtsstatelijkheid en burgerrechten. Dat past, zo stelt een groeiende groep analisten, beter bij de S van Social dan de historische uitsluiting doet vermoeden.
Tegelijk stuurde de Europese Commissie een verduidelijking uit: de EU-taxonomie voor duurzame financiering sluit investeringen in de defensiesector niet uit. Fondsbeheerders die wachtten op groen licht vanuit Brussel, hadden dat nu. Dat ESG-fondsen daarmee hun beleggingscriteria heroverweegden, was niet zonder discussie, concludeerden analisten van Investment Officer.
De cijfers: van 0,6 naar 2,5 procent
De verschuiving is meetbaar. De gemiddelde weging van defensieaandelen in Europese ESG-fondsen met Artikel 8-classificatie steeg van 0,6 procent begin 2022 naar bijna 2,5 procent halverwege 2025. Dat klinkt bescheiden, maar het vertegenwoordigt een verviervoudiging in drie jaar tijd.
Sommige fondsen gaan verder en voegen actief defensie-ETF's toe aan hun allocatie. WisdomTree Europe Defence UCITS ETF en VanEck Defense UCITS ETF zijn de meest bekende voorbeelden, twee producten die in 2024 en 2025 recordinstroom kenden.
Het is een ontwikkeling die ook bij individuele beleggers zichtbaar is. Eerder schreven we al over waarom steeds meer Nederlanders Rheinmetall kopen, een trend die nu ook via de achterdeur van ESG-fondsen doorzet.
Niet iedereen is overtuigd
De herinterpretatie van ESG stuit op verzet. Organisaties als PAX Netherlands en een aantal kerkelijke pensioenfondsen houden vast aan hun uitsluitingsbeleid. Hun argument: het produceren van wapens draagt per definitie bij aan menselijk leed, ongeacht wie die wapens gebruikt.
Bovendien wijzen critici op een principieel probleem. Als ESG-criteria buigbaar zijn zodra geopolitiek de wind doet omslaan, wat is dan nog de garantie dat ze morgen niet verder opgerekt worden voor andere controversiële sectoren? Dat is een terechte vraag. De ESG-methodologie staat al langer onder druk, ook van de andere kant: de VS zagen in 2024 en 2025 een politieke backlash tegen wat daar "woke kapitalisme" heet. Europese fondsbeheerders manoeuvreren zo tussen twee fronten.
Hoe beleggers nu naar defensie kijken
Wie als belegger actief nadenkt over de ethische kant van zijn portefeuille, staat voor een genuanceerde keuze. Een paar dingen om op te letten:
- Welke bedrijven zitten er eigenlijk in? Niet alle defensiebedrijven zijn gelijk. Bedrijven die zich richten op cybersecurity, communicatiesystemen of logistiek voor humanitaire missies worden anders beoordeeld dan producenten van clustermunitie.
- Wat zegt het prospectus? ESG-fondsen zijn verplicht te rapporteren welke uitsluitingen ze hanteren. Controleer dit zelf, want "duurzaam" op het label betekent niet dat de inhoud gelijk is aan de vorige versie van hetzelfde fonds.
- Is defensie een deel van een bredere allocatie? Voor wie via ETF's breed belegt, is defensie in een gemengd fonds vaak al onderdeel van de marktweging. Dat is iets anders dan een bewuste keuze voor een sectorspecifiek fonds.
Wat dit voor jouw portefeuille betekent
De verschuiving in ESG-denken over defensie is niet louter symbolisch. Ze laat zien hoe beleggingscriteria in de praktijk werken: niet als statische ethische wetten, maar als producten van de tijd en de politieke context. Dat maakt ze waardevol als richtsnoer, maar niet als garantie.
Of je nu defensie-aandelen wilt uitsluiten of er actief op wilt inspelen, de grenzen zijn minder scherp dan vijf jaar geleden. Wie dat vervelend vindt, kan kiezen voor fondsen met expliciete wapenuitsluitingen. Wie er pragmatischer in staat, vindt in de ESG-ruimte nu meer speelruimte dan voorheen.
Één ding is zeker: het debat over wat duurzaam beleggen precies inhoudt, is opener dan ooit. En voor beleggers die de ontwikkelingen volgen, levert dat juist interessante kansen op.